Bài báo cảnh báo về hệ lụy của việc xây nhà dựa vào kinh nghiệm dân gian mà bỏ qua tư vấn thiết kế chuyên nghiệp, minh họa qua trường hợp anh Nguyễn Tiến Nam với căn nhà gặp nhiều vấn đề công năng nghiêm trọng. Căn nhà của anh Nam mắc phải các lỗi như bếp tối tăm, ẩm thấp, phòng khách chật chội và cầu thang dốc nguy hiểm, đẩy anh vào tình thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc chịu đựng bất tiện hoặc cải tạo tốn kém. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng dịch vụ thiết kế là một khoản đầu tư chiến lược, đặc biệt quan trọng với nhà diện tích nhỏ, giúp tối ưu hóa không gian, ánh sáng và tránh các sai sót. Chi phí thiết kế chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng giá trị công trình, nhưng lại là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát rủi ro, tiết kiệm hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng phát sinh do sửa chữa và lãng phí vật tư về sau. Một bản vẽ thiết kế chuyên nghiệp là "kim chỉ nam" đảm bảo chất lượng và hiệu quả sử dụng lâu dài của ngôi nhà.
Vòng xoáy tiến thoái lưỡng nan: Hệ lụy khi xây nhà dựa vào kinh nghiệm dân gian
Sau hơn bốn năm miệt mài lao động tại nước ngoài, anh Nguyễn Tiến Nam (xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh) đã tích lũy được một số vốn đáng kể. Khát vọng lớn nhất của anh khi trở về quê hương là xây dựng một căn nhà hai tầng với diện tích khoảng 60m² nhằm ổn định cuộc sống và đặt nền móng cho tương lai.
Cầu thang được thiết kế với độ dốc cao, thiếu chiếu nghỉ, gây ra nhiều bất tiện và tiềm ẩn nguy hiểm trong sinh hoạt.
Trong giai đoạn chuẩn bị khởi công, đối mặt với bài toán tài chính eo hẹp, ưu tiên hàng đầu của anh Nam là tối ưu hóa chi phí. Khi nhận được báo giá dịch vụ tư vấn thiết kế lên đến vài chục triệu đồng, anh đã kiên quyết từ chối, nhận định đây là một khoản chi “phí phạm” đối với một công trình có quy mô không lớn.
Anh cho rằng, số tiền này nếu dùng để đầu tư vào nội thất hoặc các thiết bị điện tử sẽ mang lại giá trị thiết thực hơn. Do đó, anh quyết định tự mình “thiết kế” bằng cách tham khảo các mô hình nhà ở lân cận, sau đó giao khoán cho đội thợ thầu địa phương thi công hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm.
Tuy nhiên, khi chính thức dọn vào ở, thực tế lại khác xa so với những gì anh đã hình dung. Thiếu sự tính toán khoa học về hướng gió và ánh sáng tự nhiên đã khiến khu vực bếp luôn trong tình trạng tối tăm, ẩm thấp và ám mùi thức ăn mỗi khi sử dụng.
Bố cục không gian nội thất thiếu hợp lý làm cho phòng khách trở nên chật chội, mọi vật dụng đều gây cảm giác vướng víu. Nguy hiểm hơn, cầu thang được thi công theo cảm tính của thợ có độ dốc quá lớn và không có chiếu nghỉ, gây khó khăn đáng kể cho việc di chuyển.
“Hiện tại, tôi đang đứng giữa một nghịch cảnh tiến thoái lưỡng nan: tiếp tục sinh hoạt thì bất tiện đủ đường, nhưng nếu cải tạo lại thì chi phí sẽ vô cùng tốn kém”, anh Nam chua chát bày tỏ.
Đối với những căn nhà có diện tích khiêm tốn, việc tối ưu hóa bố cục không gian luôn là một thách thức lớn.
Theo ông Mai Hồng Phong, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Kiến trúc & Nội thất D+ Design, quan niệm truyền thống trong xây dựng dân dụng thường xem dịch vụ tư vấn thiết kế như một khoản chi phí phát sinh, thay vì một khoản đầu tư chiến lược nhằm định hình và gia tăng giá trị tài sản.
Trên thực tế, chính những căn nhà có diện tích khiêm tốn mới đặt ra bài toán phức tạp nhất trong việc bố trí không gian. Vai trò của kiến trúc sư không chỉ dừng lại ở việc phác thảo hình hài bên ngoài, mà còn là “đo ni đóng giày” từng mét vuông, đảm bảo các phòng dù nhỏ vẫn giữ được sự thông thoáng, đồ đạc được sắp xếp khoa học không gây cản trở sinh hoạt, đồng thời tối đa hóa việc tận dụng ánh sáng tự nhiên nhằm tiết kiệm năng lượng.
Ngược lại, đội ngũ thợ thầu tự do thường thi công dựa trên thói quen và kinh nghiệm cá nhân, thiếu đi kỹ năng phân tích tổng thể. Khi không có một bản vẽ thiết kế chuẩn xác ngay từ ban đầu, công trình rất dễ dàng rơi vào tình trạng sai lệch về công năng sử dụng.
Đến khi gia chủ nhận ra những bất hợp lý, kết cấu khung nhà đã được định hình. Vào thời điểm này, việc sửa chữa không chỉ ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực, gây lãng phí vật tư mà tổng chi phí khắc phục có thể đội lên gấp nhiều lần so với khoản đầu tư ban đầu cho một bản vẽ thiết kế chuyên nghiệp ngay từ giai đoạn khởi công.
Quy mô càng khiêm tốn, vai trò thiết kế càng then chốt
Kỹ sư Lê Anh Đức nhận định, xây nhà là một trong những quyết định trọng đại nhất đời người, thế nhưng không ít gia chủ lại lựa chọn phương án “vừa làm vừa tính” thay vì lập ra một kịch bản chuẩn xác ngay từ những bước đầu tiên.
Thực tế cho thấy, hồ sơ thiết kế chính là “kim chỉ nam” không thể thiếu, đóng vai trò then chốt đối với chất lượng và hiệu quả sử dụng của công trình, đặc biệt là đối với những căn nhà có diện tích khiêm tốn.
Lý do hàng đầu khuyến nghị gia chủ nên thuê tư vấn thiết kế trước khi khởi công là nhằm kiểm soát tối đa rủi ro và có cái nhìn toàn diện, cụ thể về không gian sống tương lai.
Một bản vẽ thiết kế chuyên nghiệp sẽ là giải pháp tối ưu cho các bài toán về ánh sáng, thông gió, quy hoạch giao thông nội bộ và yếu tố phong thủy.
Hơn thế nữa, bản thiết kế cho phép gia chủ hình dung toàn bộ ngôi nhà dưới dạng 3D, thử nghiệm đa dạng phương án bố trí và điều chỉnh mọi chi tiết chưa ưng ý ngay trên bản vẽ – nơi mà việc sửa chữa chỉ mất vài cú nhấp chuột, hoàn toàn không phải bằng những nhát búa đập tường trên công trường thực tế.
Việc đầu tư vào thiết kế ngay từ giai đoạn ban đầu sẽ giúp kiểm soát ngân sách hiệu quả, đồng thời tối ưu hóa mọi không gian chức năng của công trình.
Đồng quan điểm, nhà thiết kế Mai Hồng Phong cũng nhấn mạnh, xét về khía cạnh tài chính, chi phí thiết kế hiện nay chỉ chiếm một phần rất nhỏ, khoảng 2 – 3% tổng giá trị công trình xây dựng.
Chẳng hạn, với một căn nhà diện tích khiêm tốn có tổng ngân sách khoảng 600 triệu đồng, chi phí cho gói thiết kế kỹ thuật cơ bản chỉ dao động từ 12 – 15 triệu đồng (tương đương 200.000 – 250.000 đồng/m²). Khoản chi này không phải là “chi phí tiêu hao”, mà là một khoản đầu tư mang lại lợi ích lâu dài.
Lý do là, với một bộ hồ sơ thiết kế hoàn chỉnh bao gồm hình ảnh 3D và bản vẽ kỹ thuật chi tiết, gia chủ sẽ có được bảng bóc tách khối lượng vật tư cụ thể, từ đó chủ động kiểm soát ngân sách, hạn chế tối đa tình trạng thất thoát hoặc mua sắm vật liệu dư thừa.
Ngược lại, phương án tự xây dựng rồi phải vừa ở vừa sửa chữa thường dẫn đến việc chi phí đội lên từ 10 – 20% do phát sinh các công việc đập phá, di dời hệ thống điện nước hay gia cố lại kết cấu.
“Khoản chi ban đầu cho dịch vụ thiết kế, trên thực tế, lại là giải pháp tối ưu nhất để phòng tránh nguy cơ lãng phí hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng phát sinh trong quá trình sử dụng và cải tạo về sau”, nhà thiết kế Mai Hồng Phong khẳng định.
