PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương chỉ ra sai lầm phổ biến trong tư duy "xây thô trước, sắm đồ sau", cho rằng nội thất chỉ là vật trang trí bổ sung. Theo ông, nội thất thực chất bao hàm toàn bộ không gian sống bên trong, từ trần, tường, sàn đến các hệ thống kỹ thuật, nhằm tối ưu hóa trải nghiệm con người. Việc tách rời kiến trúc và nội thất dẫn đến nhiều sai sót kỹ thuật, kém hiệu quả và cản trở việc hình thành bản sắc thiết kế Việt Nam độc đáo. Để kiến tạo không gian sống chất lượng, cần tích hợp nội thất ngay từ đầu, thiết kế vì nhu cầu bản thân, chọn đối tác phù hợp và đầu tư đúng mức vào nội thất như một khoản đầu tư bền vững cho chất lượng cuộc sống.
Phân tích sai lầm trong tư duy “xây thô trước, sắm đồ sau”
Theo chia sẻ của PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, vấn đề khởi nguồn từ một sự nhận thức sai lầm về khái niệm đã ăn sâu vào tiềm thức, trở thành một thói quen cố hữu. Quan niệm phổ biến cho rằng nội thất đơn thuần chỉ là tập hợp bàn ghế, giường tủ cùng các vật dụng trang trí, được bổ sung vào không gian sau khi phần kết cấu thô của công trình đã hoàn thiện.
PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương cùng host Mỹ Lan tại tập 12 Podcast Trend+.
Ngược lại, theo định nghĩa chuyên ngành, nội thất bao hàm toàn bộ không gian sống bên trong công trình, nơi trực tiếp phục vụ các hoạt động của con người. Điều này bao gồm trần, tường, sàn, hệ thống chiếu sáng, thông gió, điều hòa, vật liệu hoàn thiện cho đến đồ dùng và trang thiết bị sinh hoạt. Bởi vậy, thiết kế nội thất không chỉ là việc bài trí vật dụng mà là một quá trình kiến tạo, tổ chức không gian nhằm tối ưu hóa trải nghiệm sống.
Vì nội thất là môi trường diễn ra mọi hoạt động thường nhật, các hệ thống kỹ thuật thiết yếu như điện, nước, điều hòa, chiếu sáng và thông gió cần được quy hoạch và tính toán tỉ mỉ dựa trên kịch bản sử dụng không gian của con người.
Nếu quy trình thực hiện đặt phần kiến trúc lên trước, sau đó mới bố trí nội thất, nhiều quyết định kỹ thuật ban đầu sẽ chỉ mang tính phỏng đoán, kéo theo hàng loạt bất cập và sự kém hiệu quả khi công trình chính thức đi vào vận hành.
Với hơn ba thập kỷ kinh nghiệm trong lĩnh vực giảng dạy và hành nghề, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương chia sẻ rằng ông không ngừng chứng kiến những tình huống bất hợp lý như điều hòa hướng thẳng vào bàn ăn, bộ sofa bị lệch khỏi trung tâm đèn chùm, hoặc tủ che khuất hoàn toàn ổ cắm điện. Những sai sót tưởng chừng nhỏ nhặt này lại rất phổ biến, từ công trình dân dụng cho đến các dự án đầu tư công, nguyên nhân chính là do yếu tố nội thất chưa được tích hợp và định vị đúng đắn ngay từ những giai đoạn khởi điểm của quá trình thiết kế.
Ngôi nhà: Kiến tạo vì ai?
Theo KTS Vũ Hồng Cương, sự thiếu quan tâm đến nội thất không chỉ bắt nguồn từ hạn chế chuyên môn mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh lịch sử và tâm lý xã hội. Trong suốt giai đoạn dài, đối với đa số người Việt, ngôi nhà chủ yếu được nhìn nhận như một nơi trú ngụ cơ bản, biểu tượng cho sự ổn định sau những biến động, hơn là một không gian được thiết kế để phục vụ và nâng tầm trải nghiệm sống.
Kiến trúc – nội thất Việt Nam vẫn chưa kiến tạo được một ngôn ngữ thiết kế mang bản sắc độc đáo. (Ảnh: Linh Nguyen).
Quán tính tư duy này vẫn tiếp tục tác động đến phương thức xây dựng nhà ở đương đại. Không ít gia chủ ưu tiên phân bổ phần lớn ngân sách cho việc hoàn thiện mặt tiền nhằm tạo ấn tượng bề ngoài, trong khi nội thất – yếu tố trực tiếp định hình chất lượng cuộc sống thường nhật – lại chưa nhận được sự đầu tư tương xứng.
Ông Cương hóm hỉnh nhận định: “Nhiều người Việt vẫn đang ‘làm nhà cho ông hàng xóm’, hơn là kiến tạo không gian cho chính bản thân mình”.
Từ tâm lý xem nhẹ không gian nội thất này, ông Cương đã chỉ ra một khoảng trống mang tính hệ trọng trong lĩnh vực kiến trúc – nội thất Việt Nam: sự thiếu vắng một ngôn ngữ thiết kế mang bản sắc độc đáo. Quan sát các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan hay Indonesia, ta dễ dàng nhận diện tinh thần dân tộc qua không gian sống bản địa đặc trưng. Ngược lại, Việt Nam vẫn chưa định hình được một phong cách có tính nhận diện rõ ràng, khiến thị trường tiêu dùng chủ yếu tìm kiếm và ứng dụng các xu hướng ngoại nhập như Tân cổ điển, Bắc Âu hay Wabi-sabi.
Tuy nhiên, bản sắc không thể được kiến tạo bằng phương pháp sao chép máy móc hay phục dựng nguyên trạng các giá trị truyền thống. Dẫn lời GS Hoàng Đạo Kính, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương khẳng định cách tiếp cận này có thể dẫn đến một nền kiến trúc – nội thất “xơ xác hóa”, nơi chỉ còn lại hình thức trống rỗng, thiếu đi sức sống và hơi thở thời đại.
Điều cốt yếu là phải tiếp thu có chọn lọc những thành tựu tiên tiến về công nghệ, vật liệu và tư duy thiết kế toàn cầu, đồng thời không ngừng phát huy các giá trị nội tại để kiến tạo nên những không gian sống hài hòa với khí hậu, đậm đà bản sắc văn hóa và phù hợp với lối sống của người Việt.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, thị trường cần được trang bị những điều kiện tương ứng. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là nghịch lý “thiếu thốn trong sự dư thừa”. Người tiêu dùng đối mặt với vô vàn lựa chọn vật liệu nhập khẩu, từ gạch men Italia, Tây Ban Nha đến các bề mặt gỗ mô phỏng sồi hay óc chó. Nhưng điều còn thiếu lại là những vật liệu mang chất cảm Việt, được nghiên cứu, thiết kế và công nghiệp hóa một cách bài bản để có thể phổ biến rộng rãi trong đời sống.
Ông Cương cũng nhấn mạnh rằng, bản sắc quốc gia không thể hình thành chỉ qua một tuyên bố hay một công trình mang tính biểu tượng đơn lẻ. Đó là thành quả của một quá trình tích lũy bền bỉ từ vô số thực hành cá nhân. Chỉ khi có sự đồng lòng của đông đảo nhà thiết kế, doanh nghiệp và chủ nhà trong việc kiên trì theo đuổi tư duy bản địa, xã hội mới có thể dần chắt lọc và kiến tạo nên một ngôn ngữ kiến trúc – nội thất mang đậm bản sắc Việt.
Ba lời khuyên chuyên sâu dành cho gia chủ
Tổng kết từ nhiều năm kinh nghiệm hành nghề, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương đưa ra ba gợi ý trọng tâm dành cho các gia chủ đang chuẩn bị kiến tạo không gian sống. Đầu tiên, hãy thiết kế ngôi nhà vì chính mình. Chủ nhà cần xác định rõ ràng nhu cầu, thói quen sinh hoạt và lối sống đặc trưng của gia đình để làm cơ sở xây dựng đề bài thiết kế, thay vì chạy theo các xu hướng hình thức hay những đánh giá từ bên ngoài.
Công trình kiến trúc cần hài hòa với khí hậu và nếp sống bản địa. (Thiết kế: DTI – Ảnh: Khoi Nguyen, Cao Hoa).
Thứ hai, việc lựa chọn đúng đối tác đồng hành là tối quan trọng. Ông Cương nhận định, một đơn vị tư vấn phù hợp có thể quyết định đến 70-80% sự thành công của dự án. Mối quan hệ giữa kiến trúc sư và gia chủ nên được xây dựng trên tinh thần “đồng tác giả”, vượt xa vai trò khách hàng – nhà cung cấp, nhằm đảm bảo ngôi nhà không chỉ thể hiện dấu ấn sáng tạo của nhà thiết kế mà còn phản ánh chân thực cá tính và nhu cầu của người sử dụng.
Cuối cùng, ưu tiên đầu tư đúng trọng tâm. Trên bình diện quốc tế, việc phân bổ ngân sách cho nội thất vượt trội, thậm chí gấp rưỡi hoặc gấp đôi chi phí xây dựng phần thô, là điều khá phổ biến. Theo PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, đây không phải là một khoản chi xa xỉ mà chính là sự đầu tư trực tiếp vào chất lượng cuộc sống bền vững trong nhiều năm về sau.
Định vị vai trò cốt lõi của nội thất trong kiến trúc
Khép lại cuộc đối thoại sâu sắc trong tập 12 Podcast Trend+, xoay quanh vấn đề “vai trò của nội thất nên đứng ở đâu?”, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương đã khẳng định dứt khoát: Nội thất nắm giữ vị trí trung tâm trong việc kiến tạo chất lượng sống. Ông nhấn mạnh rằng không nên tách rời kiến trúc và nội thất thành hai công đoạn độc lập, mà cả hai phải được xem xét và giải quyết đồng thời ngay từ những giai đoạn khởi đầu của quá trình thiết kế.
Ông cũng tái khẳng định quan điểm nổi tiếng của kiến trúc sư Frank Lloyd Wright: Kiến trúc phải phát triển từ nội tại ra bên ngoài và hòa hợp tuyệt đối với cảnh quan xung quanh. Theo PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, đây là một triết lý thiết kế đặc biệt phù hợp với bối cảnh Việt Nam đương đại.
“Điều đáng khích lệ là trong nhiều đồ án ông tham gia chấm giải gần đây, phương pháp tiếp cận này đã bắt đầu được thể hiện rõ nét. Các công trình được khởi nguồn từ chính địa điểm và con người sẽ trải nghiệm không gian đó, đề cao vật liệu bản địa, thích ứng linh hoạt với khí hậu và tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy bản sắc Việt đang dần được định hình rõ ràng hơn trong kiến trúc và không gian sống đương đại”, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương chia sẻ.
